W ramach kampanii edukacyjnej o dezinformacji w Internecie, realizowanej przez Fundację Warszawski Instytut Bankowości dla Ministerstwa Cyfryzacji, przygotowano materiały wyjaśniające, jak krytycznie oceniać treści cyfrowe, fake newsy i deepfaki.
Urząd Gminy Dębica zachęca do zapoznania się z materiałami edukacyjnymi przygotowanymi w ramach kampanii poświęconej dezinformacji w sieci. Inicjatywę realizuje Fundacja Warszawski Instytut Bankowości dla Ministerstwa Cyfryzacji.
Szybki rozwój Internetu, sztucznej inteligencji oraz mediów społecznościowych sprawia, że użytkownicy mierzą się dziś z ogromną liczbą informacji. W przestrzeni cyfrowej pojawiają się m.in. deepfaki, w których wykorzystywany jest wizerunek innych osób w celu rozpowszechniania fałszywych przekazów. W Internecie nie brakuje również fake newsów, zmanipulowanych wiadomości oraz treści udostępnianych dalej bez wcześniejszego sprawdzenia. Z tego powodu szczególnie ważne jest krytyczne podejście do informacji.
Współczesne media często sięgają po emocje, sensacyjne nagłówki i atrakcyjne materiały wizualne, aby przyciągnąć uwagę odbiorców. Sam wiarygodny wygląd treści nie oznacza jednak, że jest ona prawdziwa. Weryfikowanie informacji powinno stać się podstawowym nawykiem każdej osoby korzystającej z przestrzeni cyfrowej.
Etyka oraz metoda w rozpoznawaniu fałszywych informacji
Warto znać podstawowe rodzaje fałszywych lub szkodliwie wykorzystywanych treści:
- Dezinformacja – tworzenie i rozpowszechnianie fałszywych, wprowadzających w błąd treści, których celem jest umyślne wyrządzenie krzywdy lub szkody.
- Malinformacja – prawdziwe treści wykorzystywane w sposób szkodliwy.
- Misinformacja – tworzenie i rozpowszechnianie nieprawdziwych treści bez zamiaru wyrządzenia szkody; powstają one na skutek błędu lub braku rzetelności.
Wobec takich zagrożeń nie jesteśmy bezradni. Kluczowe jest przede wszystkim to, aby „zatrzymać się przy informacji”. Pomocne mogą być dwa proste pytania sformułowane przez Steve’a Buttry’ego: „Jak to wiesz?” oraz „Skąd to wiesz?”. W przypadku bardziej sensacyjnych materiałów, niosących istotną i silną informację, warto jednocześnie stosować zasadę dwóch źródeł przed publikacją.
Dane, dane i jeszcze raz dane
Statystyki oraz liczby często służą do przedstawiania określonych wniosków. Procenty i dane liczbowe nie zawsze pokazują jednak pełny obraz sytuacji. Dlatego przy powoływaniu się na badanie należy sprawdzić, czego dokładnie dotyczyło, jak liczna była grupa badanych, jakie pytania zadano, kiedy je przeprowadzono oraz kto je sfinansował.
Trzeba również pamiętać, aby nie mylić korelacji z przyczynowością. Dwa zjawiska mogą występować równocześnie, ale nie musi to oznaczać, że jedno wynika z drugiego.
- Korelacja – współwystępowanie zmiennych, które są od siebie niezależne.
- Przyczynowość – sytuacja, w której zmiana jednej zmiennej bezpośrednio powoduje zmianę drugiej.
Filtrowanie prawdy w mediach cyfrowych
Zadaniem fact-checkera jest sprawdzanie prawdy. Podobnie jak oczyszcza się wodę z zanieczyszczeń, można „przesiewać” informacje, korzystając z zestawu pytań UGC: „Czy to oryginalne zdjęcie/nagranie czy kadr? Kto to opublikował – zweryfikuj konto/osobę. Kiedy to powstało? Gdzie to zrobiono?”.
Każde z tych pytań można następnie zweryfikować przy użyciu różnych metod, m.in. wyszukiwania AI, sprawdzania tablic rejestracyjnych, pogody widocznej na zdjęciu czy budynków i stylu architektury w tle.
Oprócz weryfikowania prawdziwości treści należy dbać także o własne bezpieczeństwo w sieci. Pomagają w tym silne hasła, podwójne uwierzytelnianie, menedżer haseł oraz ostrożność wobec przesyłanych linków. Utrata dostępu do konta może sprawić, że użytkownik sam stanie się źródłem nieprawdziwych treści. Zasiane pole rośliną inwazyjną może bowiem wpłynąć na jakość wszystkich plonów w „okolicy”.
Źródła
- UNESCO – Journalism, ‘Fake News’ and Disinformation
- Handbook for Journalism Education and Training Verification Handbook
- „Dezinformacja, Misinformacja, Malinformacja – czym się różnią?” – NASK
